નાગલી | આદિવાસી ધાન | અગણિત ફાયદા

આપણા આરોગ્ય માટે આપણે સજાગ છીએ, સ્વાસ્થ્યને સારું બનાવવા આપણે અલગ અલગ પ્રકારના શાક, ફળ, અનાજ વગરેનું સેવન કરીએ છીએ. અનાજ - ઘઉં, ચોખા, કે વિવિધ પ્રકારના કઠોળ આપણા રોજીંદા જીવનમાં મહત્વ નો ભાગ ભજવે છે. અનાજ નું સેવન આપણા શરીરને જરૂરી બધા પોષકતત્વો પુરા પડે છે સાથે ઘણી બીમારીઓ સામે રક્ષણ પણ પૂરું પાડે છે. એમાનું એક અનાજ છે દક્ષિણ ગુજરાત ના આદિવાસીઓનું ધાન – નાગલી.

નાગલીના એટલા બધા ફાયદા છે કે આ બરછટ અનાજ આજે શહેરોના આર્થિક સમૃદ્ધ વર્ગમાં લોકપ્રિય બની રહ્યું છે. વજન ઉતારવાનો પ્રયત્ન કરનારા અને હેલ્થ કોન્શિયસ લોકોના મોઢે તમે રાગી / નાગલીનું નામ તો સાંભળ્યું જ હશે. ઓર્ગેનિક ફૂડ ઈન્ડસ્ટ્રીમાં પણ નાગલીની બનેલી અનેક આઈટમ્સની આજકાલ ધૂમ ડિમાન્ડ છે કારણકે એના સેવનથી ઘણા પ્રકારની બીમારીઓથી બચી શકાય છે.

પરિચય

નાગલીને અંગ્રેજીમાં Finger Millet તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે એક મહત્વપૂર્ણ અનાજ છે જેને ભારત અને આફ્રિકાના વિવિધ પ્રદેશોમાં વ્યાપકપણે ઉગાડવામાં આવે છે. તેનું વૈજ્ઞાનિક નામ Eleusine coracana છે. ભારતમાં ઘઉં, ચોખા, મકાઈ, જુવાર અને બાજરી પછી ઉત્પાદનમાં તે છઠ્ઠા ક્રમે છે. ભારતમાં, નાગલી / રાગી મોટાભાગે કર્ણાટકમાં અને દક્ષિણ ગુજરાત - ડાંગમાં ઉગાડવામાં અને ખાવામાં આવે છે, જયારે આંધ્ર પ્રદેશ, તમિલનાડુ, ઓડિશા, મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તરાખંડ અને ગોવામાં મર્યાદિત અંશે. ભારતમાં નાગલીને સામાન્ય રીતે સ્થાનિક ભાષાઓમાં વિવિધ નામોથી બોલાવવામાં આવે છે જેમ કે રાગી (કન્નડ, તેલુગુ અને હિન્દીમાં), હિન્દીમાં મંડુઆ/મંગલ, કોદરા (હિમાચલ પ્રદેશ), મંડિયા (ઉડિયા), તૈદાલુ (તેલંગાણા પ્રદેશમાં), તમિલમાં કેઝવરાગુ વગેરે. .

પોષક મૂલ્ય

નાગલીને સૌથી પૌષ્ટિક અનાજમાંથી એક માનવામાં આવે છે. નાગલીમાં પ્રોટીન (5-8%), ઈથર એક્સટ્રેક્ટિવ (1-2%), કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ (65-75%), ડાયેટરી ફાઈબર (15-20%) અને ખનિજો (2.5-3.5%) હોય છે. નાગલીમાં ચરબીનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે (1.3%) અને તેમાં મુખ્યત્વે અસંતૃપ્ત ચરબી હોય છે. તમામ અનાજ અને ધાન્યમાં, નાગલી (100 ગ્રામ) માં સૌથી વધુ કેલ્શિયમ (344mg), પોટેશિયમ (408mg) અને ઊર્જા (336 KCal) હોય છે.

જો કે, નાગલીમાં ફાયટેટ્સ (0.48%), પોલીફેનોલ્સ, ટેનીન (0.61%), ટ્રિપ્સિન અવરોધક પરિબળો અને ડાયેટરી ફાઇબર પણ હોય છે, જે એક સમયે તેમની મેટલ ચેલેટીંગ અને એન્ઝાઇમ અવરોધક પ્રવૃત્તિઓને કારણે "વિરોધી પોષક તત્વો" તરીકે ગણવામાં આવતા હતા પરંતુ આજકાલ તેમને ન્યુટ્રાસ્યુટીકલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ન્યુટ્રાસ્યુટિકલ્સ એવા ઉત્પાદનો છે, જે પોષણ સિવાય અન્ય દવાઓ તરીકે પણ ઉપયોગમાં લેવાય છે. ન્યુટ્રાસ્યુટિકલ પ્રોડક્ટને એક પદાર્થ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરી શકાય છે, જે શારીરિક લાભ ધરાવે છે અથવા ક્રોનિક રોગ સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે.

બિન-ગ્લુટીન હોવાને કારણે, ગ્લુટેન એલર્જી અને સેલિયાક રોગથી પીડિત લોકો માટે નાગલી સલામત છે. તે એસિડ રહિત છે અને તેથી તે પચવામાં સરળ છે. નાગલી એમિનો એસિડ (ટ્રિપ્ટોફેન, થ્રેઓનાઇન, વેલિન, આઇસોલ્યુસીન અને મેથિઓનોઇન) સમૃદ્ધ છે.

સ્વાસ્થ્ય લાભો

દૂધ ઉપરાંત જો કોઈ ખાદ્યપદાર્થમાંથી સૌથી વધારે કેલ્શિયમ મળતું હોય તો તે નાગલી છે. કુદરતી કેલ્શિયમનો ઉત્તમ સ્ત્રોત છે જે બાળકો અને વૃદ્ધ લોકો માટે હાડકાં અને દાંત મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરે છે. નાગલીનું નિયમિત સેવન હાડકાના સ્વાસ્થ્ય માટે સારું છે અને ઓસ્ટીયોપોરોસિસ જેવા હાડકા નબળા બનાવતા રોગોને દૂર રાખે છે અને અસ્થિભંગનું જોખમ ઘટાડી શકે છે. બાળકોને નાગલી એક યા બીજા સ્વરૂપે અવશ્ય આપવી જોઈએ જેથી તેમના હાડકા મજબૂત બને.

હવે સ્થાપિત થઈ ગયું છે કે નાગલીના ફાયટેટ્સ, પોલિફીનોલ્સ અને ટેનીન ખોરાકની એન્ટીઑકિસડન્ટ પ્રવૃત્તિમાં ફાળો આપી શકે છે, જે આરોગ્ય, વૃદ્ધત્વ અને મેટાબોલિક રોગોમાં મહત્વપૂર્ણ પરિબળ છે.

ત્વચાને યુવાન રાખે છે:

નાગલી નિયમિત ખાવાથી ત્વચા યુવાન અને ચમકીલી બને છે. તેમાં મેથિઓનાઈન અને લાઈસિન નામના એમિનો એસિડ્સ હોય છે. આ તત્વો ત્વચા પર કરચલીઓ પડતા અને ત્વચા લબડી પડતા અટકાવે છે. રાગી એકમાત્ર એવું અનાજ છે જેમાં વિટામિન ડી રહેલું હોય છે. સામાન્ય રીતે વિટામિન ડી સૂર્યપ્રકાશમાંથી જ મળે છે. વિટામિન ડીને કારણે શરીરમાં વધુ માત્રામાં કેલ્શિયમ બને છે. આ રીતે પણ નાગલી તમને લાંબો સમય યુવાની ટકાવી રાખવામાં મદદ કરે છે. વિટામીન ડી, મેથીઓનીન અને લાઈસીન નામનું તત્વ હોય છે. જે ત્વચા માં એજીંગ ની પ્રક્રિયા ને ધીમી કરવા માં મદદ કરે છે. કરચલીઓ જલ્દી પડતી નથી

ડાયાબિટીસ કંટ્રોલ કરવામાં મદદરૂપઃ

નાગલીમાં ચોખા, મકાઈ અને ઘઉંની સરખામણીએ વધુ માત્રામાં પોલિફેનોલ્સ હોય છે જે પાચનતંત્ર વધુ મજબૂત બનાવે છે. નાગલીના ફાયટોકેમિકલ્સ પાચન પ્રક્રિયાને ધીમી કરવામાં મદદ કરે છે. આ ડાયાબિટીસની સ્થિતિમાં બ્લડ સુગરના સ્તરને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. એવું જાણવા મળ્યું છે કે નાગલી આધારિત આહાર ડાયાબિટીસના દર્દીઓને મદદ કરે છે કારણ કે તેમાં ચોખા અને ઘઉં કરતાં વધુ ફાઇબર હોય છે. ઉપરાંત, અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે આખી નાગલી પર આધારિત આહારમાં ગ્લાયકેમિક પ્રતિભાવ ઓછો હોય છે. પાચન શક્તિ ને સારી બનાવે છે અને તેના પરિ ણામ સ્વરૂપે આપણા શરીર માં શુગર લેવલ જળવાઈ રહે છે.

લોહીની ઉણપ દૂર થાયઃ

નાગલી પ્રાકૃતિક આયર્નનો ખૂબ જ સારો સ્ત્રોત છે. આથી હિમોગ્લોબિન ઓછું હોય તેવા દર્દીઓ માટે નાગલી આશીર્વાદરૂપ છે. નાગલીમાં ફણગા ફૂટે એટલે તેમાં વિટામિન સીનું પ્રમાણ વધી જાય છે જેને કારણે શરીરમાં લોહતત્વ વધુ આસાનીથી શોષાઈને લોહીમાં ભળી શકે છે. ઢગલાબંધ શાકભાજી સાથે નાગલી ખાવાથી તમારા શરીરને મહત્તમ લાભ થશે.

નાગલી આધારિત ખોરાક સગર્ભા માતાઓ અને વૃદ્ધો માટે ખૂબ જ યોગ્ય છે કારણ કે ત્યાં ઉચ્ચ કેલ્શિયમ અને આયર્ન સામગ્રી છે.

વજન ઘટાડવામાં મદદરૂપઃ

બીજા અનાજોની તુલનામાં ચરબીનું પ્રમાણ ખુબ જ ઓછું છે. નાગલીમાં ટ્રીપટોફન નામનું એસીડ હોય છે જે ભૂખ ને ઓછી કરવામાં મદદ કરે છે. રાગીમાં એવા ફાઈબર્સ રહેલા હોય છે જેને કારણે તમને લાંબો સમય સુધી તમારુ પેટ ભરાયેલું હોય તેવો અહેસાસ થાય છે. આ કારણે વારંવાર ભૂખ નથી લાગતી અને વજન ઘટે છે. ઈન્સ્યુલિન એક્ટિવેટ કરીને રાગી બ્લડ શુગર લેવલ પણ કાબુમાં રાખે છે. રાગીનો મહત્તમ લાભ ઊઠાવવો હોય તો તેને સવારના ભાગમાં ખાવું જોઈએ.

શરીરને તણાવમુક્ત કરેઃ

નાગલીના સેવનથી શરીરને કુદરતી રીતે આરામ મળે છે. તેમાં રહેલા એન્ટિઓક્સિડન્ટ, ટ્રિપ્ટોફન અને એમિનો એસિડ્સ કુદરતી રીતે સ્ટ્રેસ દૂર કરે છે. ચિંતા, હતાશા અને અનિદ્રાની સ્થિતિમાં ફાયદાકારક છે. માથાનો દુખાવો , ઊંઘ ના આવવી વગેરે જેવી સમસ્યામાંથી છુટકારો મેળવી શકાય છે.

કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાટે છે:

એમીનો એસીડ નામનું તત્વ સારા એવા પ્રમાણમાં મળી રહે છે. એમીનો એસીડ આપના લીવરમાં રહેલા વધારા ના ખરાબ તત્વો ને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે અને કોલેસ્ટ્રોલની માત્રાને શરીરમાં વધવા દેતું નથી.

બ્લડ પ્રેશર, લીવર ડિસઓર્ડર, અસ્થમા અને હૃદયની નબળાઈની સ્થિતિ માટે લીલી નાગલીની ભલામણ કરવામાં આવે છે.

દૂધ ઉત્પાદનની અછતની સ્થિતિમાં સ્તનપાન કરાવતી માતાઓને પણ લીલી નાગલીની ભલામણ કરવામાં આવે છે. તેના ઉચ્ચ પોષક તત્વોને કારણે નાગલીના લોટની ભલામણ ભારતના દક્ષિણ ભાગોમાં દૂધ છોડાવવાના ખોરાક તરીકે કરવામાં આવે છે.

નાગલીના લોટમાં એવા પરિબળોની હાજરી છે જે સ્ટાર્ચનું પાચન અને શોષણ ઘટાડે છે.

જો નિયમિતપણે ખાવામાં આવે તો, નાગલી કુપોષણ, ડિજનરેટિવ રોગો અને અકાળ વૃદ્ધત્વને દૂર રાખવામાં મદદ કરી શકે છે. તેથી, નાગલી એક અત્યંત પૌષ્ટિક અનાજ છે અને સારા સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક છે. તેથી કાર્યાત્મક ખોરાક તરીકે તેમની સંભવિત ભૂમિકા માટે ધ્યાન મેળવ્યું છે.

નોંધ લેવી

નાગલી સાથે વિટામિન સી પણ લેવું જોઈએ.

નાગલીના વધુ સેવનથી શરીરમાં ઓક્સાલિક એસિડની માત્રા વધી શકે છે. તેથી, કિડનીની પથરી (યુરીનરી કેલ્ક્યુલી) ધરાવતા દર્દીઓને સલાહ આપવામાં આવતી નથી.

નાગલીમાં ફાઈબર પણ હોય છે માટે તેનું સેવન કરવામાં ખ્યાલ રાખવું નહિતર પેટ ને લગતી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.

નાગલીની તાસીર ઠંડી હોય, શરદી અને તાવ હોય ત્યારે સેવન ઓછું કરવું જોઈએ.

ઉપયોગ

નાગલી વિવિધ સ્વરૂપો અને તૈયારીઓમાં માણી શકાય છે. મુખ્યત્વે ઘઉંની સાથે પીસી ને તેની રોટલી બનાવી ને વાપરવામાં આવે છે અથવા તો તેને ફણગાવી ને પણ ખાઈ શકાય છે. રાગી રોટી, રાગી ઢોસા, રાગી પોરીજ, રાગી ઉપમા, રાગી કેક, રાગી બિસ્કીટ એ નાગલી/રાગીની કેટલીક લોકપ્રિય વાનગીઓ છે.

અધિકૃત ઓર્ગેનિક નાગલી / રાગી મેળવવા માટે કિશાનબંધુ વેબસાઇટની મુલાકાત લો.

#Nagli #Ragi #KishanBandu #Organic #Health #VrushtiTechnologies #AnantPatel #Ancientfood